پیوند مغز استخوان و سلول درمانی

پیوند مغز استخوان چیست؟

پیوند مغز استخوان، جایگزینی سلول‌های مغز استخوان آسیب دیده یا کاملاً تخریب شده با سلول‌های جدید است. پیوند مغز استخوان می‌تواند، به عنوان یک روش نجات‌بخش زندگی در بیماری‌هایی نظیر لنفوم و لوسمی حاد که نسبت به روش‌های شیمی درمانی استاندارد مقاوم هستند، به کار گرفته شود.

انواع پیوند:

سلول‌های بنیادی ممکن است از بدن خودمان یا افراد دیگر جمع‌آوری شوند. افراد دیگر اهدا‌کننده نامیده می‌شوند.

پیوند اتولوگ، روش استفاده از سلول‌های بنیادی خود شخص می‌باشد. این روش پیوند، عمدتاً در بیماران مبتلا به مالتیپل میلوما و لنفوم استفاده می‌شود.

پیوند کاملاً همسان آلوژنیک، روش استفاده از سلول‌های بنیادی کاملاً سازگار شخص دیگر می‌باشد. در این نوع پیوند، ترجیحاً از برادر یا خواهر کاملاً همسان بیمار، به عنوان فرد دهنده استفاده می‌شود.

پیوند اهدا کننده همسان غیر مرتبط، برای بیمارانی که برادر یا خواهر کاملاً همسان ندارند، انجام می‌شود و از طریق جستجو در بانک‌های ملی و بین‌المللی مغز استخوان، فرد مورد نظر یافت می‌شود.

پیوند نیمه همسان، برای بیمارانی که برادر یا خواهر کاملاً همسان ندارند یا در شرایط ضروری، انجام می‌شود. در این نوع پیوند، اهدا‌کننده، برادر یا خواهر نیمه همسان، مادر، پدر یا فرزند بیمار است. این روش، یک روش نسبتاً جدید است و می‌تواند به اندازه پیوند اهدا کننده همسان غیر مرتبط، موثر واقع گردد.

چگونه اهداکننده در پیوند اهداء همسان غیر مرتبط مشخص می‌گردد؟

  • اگر بیمار، اهداکننده مرتبط نداشته باشد، پایگاه‌های اطلاعاتی ملی و سپس بین‌المللی جستجو شده تا فرد اهداکننده غیر مرتبط پیدا شود. همچنین، آزمایش ده پارامتری HLA Typing با وضوح بالا، به منظور بررسی اهدا‌کننده انجام خواهد شد.
  • زمانی که نوع HLA بیمار شناسایی شد، جستجوی مقدماتی می‌تواند انجام شود. جستجوی مقدماتی، یک جستجوی رایانه‌ای است که جهت شناسایی اهدا‌کنندگان بالقوه مغز استخوان که دارای آنتی‌ژن‌های HLA مشابه هستند، طراحی شده است.
  • اگر جستجوی مقدماتی در شناسایی اهدا‌کنندگان بالقوه مغز استخوان موفق بود، جستجوی رسمی آغاز می‌شود. طی این فرآیند، با اهدا‌کنندگان بالقوه تماس گرفته می‌شود و نمونه‌های خون به منظور تائید نوع HLA و سایر آزمایش‌های غربالگری جمع‌آوری می‌شود. این آزمایش‌های خون مازاد، تخصصی‌تر بوده و جهت تعیین بهترین اهدا‌کننده ممکن طراحی شده است.
  • جستجوی اهدا‌کننده غیر مرتبط، یک فرآیند پیچیده و وقت‌گیر است. به طور میانگین، حدود سه ماه زمان می‌برد تا فرآیند جستجو کامل شود. بنابراین، ضروری است که آغاز فرآیند جستجوی فرد اهدا‌کننده غیر مرتبط هر چه سریعتر صورت گیرد.
  • به محض اینکه، تعداد کافی از سلول‌های بنیادی فرد اهدا‌کننده جمع‌آوری شد، این سلول‌ها به مرکز پیوند آلتونی‌زاده آجی‌بادم جهت انجام روند پیوند، ارسال خواهد شد.

پیوند نیمه همسان چیست؟

یک روش بسیار اختصاصی در پیوند می‌باشد که اخیراً، در تعداد کمی از مراکز پیوند در سراسر دنیا انجام شده است. این روش، احتمالاً مشکل یافتن یک اهدا‌کننده کاملاً همسان را از بین برده و بنابراین، به عنوان یک روش پیوند در آینده در نظر گرفته می‌شود. سازگاری بافتی در این نوع پیوند ضروری نیست و مادر، پدر، برادر و خواهر نیمه سازگار یا فرزند بیمار، می-تواند به عنوان اهدا‌کننده در نظر گرفته شود.

در کدام بیماری‌ها از پیوند مغز استخوان استفاده می‌شود؟

پیوند مغز استخوان در افراد مبتلا به بیماری‌هایی نظیر لوسمی یا سندرم میلو دیسپلاستیک، سایر بدخیمی‌های هماتولوژیک مانند لنفوم، مالتیپل میلوما و آنمی آپلاستیک انجام گرفته است. این پیوند همچنین می‌تواند در تعدادی از سرطان‌های آنکولوژیکی که به شیمی درمانی پاسخ نمی‌دهند مانند، سرطان بیضه، نوروبلاستوما و مدولابلاستوما و همچنین اختلالات مادرزادی نظیر تالاسمی، بیماری سلول داسی شکل، پورفیریاس و اختلالات نقص ایمنی شدید مورد استفاده قرار گیرد.

فرآیند بهبودی بعد از پیوند چه مدت طول می‌کشد؟

شیمی درمانی با دوز بالا، منجر به حالت تهوع، اسهال، تب و ریزش مو می‌شود و نیاز به انتقال خون و پلاکت دارد. دو هفته پس از پیوند، سلول‌های جدید مکان خودشان را پیدا می‌کنند و شروع به تولید سلول می‌نمایند. شرایط عمومی بیمار بهبود می‌یابد و سطوح سلول‌های خونی نیز افزایش می‌یابد و تا زمانی ادامه می‌یابد تا بیمار ترخیص شود. پس از آن، بیماران برای معاینات بعدی، طی فواصل منظم مراجعه می‌کنند.

معاینات بعدی تا چه زمانی ادامه پیدا می‌کنند؟

مدت زمان بررسی‌ها پس از پیوند در بیمارستان آلتونی‌زاده آجی‌بادم بین سه ماه تا یک سال متفاوت است و به پیشرفت بهبودی بیماران بستگی دارد. در سال اول، سیستم ایمنی بیمار، نیاز به مراقبت دارد، زیرا تحت تاثیر درمان قرار گرفته است. به بیماران توصیه می‌شود که از مکان‌های شلوغ دوری کنند، زیرا حتی عفونت‌های مجاری تنفسی فوقانی که از سایر افراد منتقل می‌شود نیز، به بستری شدن منجر خواهد شد. بنابراین، به بیماران توصیه می‌گردد سبک زندگی خود را دوباره سازماندهی کنند. به شرط اینکه، این هشدارها نادیده گرفته نشوند، اکثر بیماران می‌توانند به امور روزمره خود، طی سه تا شش ماه برگردند. علاوه بر این، به آن‌ها همچنین توصیه می‌شود که در چند ماه اول، غذاهای پخته شده و میوه و سبزی‌های خرد شده میل کنند.

آیا در بیمارانی که تحت پیوند مغز استخوان قرار گرفته اند، امکان بچه‌دار شدن وجود دارد؟

در برخی موارد، باروری ممکن است تحت تاثیر شیمی درمانی قرار گیرد. خانواده‌هایی که قصد دارند بچه‌دار شوند، گاهی اوقات قادر به انجام روش لقاح آزمایشگاهی هستند. اگر قبل از شروع درمان و درصورتی که زمان داشته باشند، انجماد اسپرم‌ها یا تخمک می‌تواند گزینه قابل قبولی باشد.

روند پیوند آلوژنیک، دقیقاً چگونه است؟

  1. در تمامی انواع پیوند‌های آلوژنیک، هم بیمار و هم اهدا‌کننده به‌وسیله آزمایش‌های گسترده قبل از پیوند، شامل آزمایش خون، کاردیولوژیک، تنفس و دندانپزشکی مورد بررسی قرار می‌گیرند. همچنین آزمایش‌های HLA، جهت بررسی سازگاری تکرار می‌شود.
  2. در پیوند نیمه همسان، آزمایش‌هایی وجود دارد که می‌تواند پیش‌بینی کند که آیا، سلول‌های اهدا‌کننده توسط بیمار رد می‌شوند یا نه. اگر این تست مثبت بود، اهدا‌کننده جدیدی جایگزین خواهد شد.
  3. این تست‌ها معمولاً چهار الی پنج روز زمان می‌برد و اگر اهدا‌کننده مناسب باشد، انتقال سلول‌های بنیادی از آن آغاز می‌شود. زمانی که فرد اهدا‌کننده به بیمارستان رسید، جمع‌آوری سلول‌های بنیادی توسط دستگاه آفرزیس آغاز می‌شود و تا زمانی که سلول‌ها به اندازه کافی جمع‌آوری شوند، ادامه می‌یابد. این فرآیند، به طور معمول دو روز زمان می‌برد.
  4. زمانی که تعداد کافی سلول‌های بنیادی از فرد اهدا‌کننده جمع‌آوری شد، فرآیند پیوند آغاز می‌شود. اهدا‌کننده ممکن است در این مرحله، به کشور خود بازگردد. از این رو، مدت زمان اقامت فرد اهدا‌کننده تقریباً ده روز می‌باشد.
  5. بیمار در بیمارستان پذیرش می‌شود و سوند مرکزی، وارد سیاهرگ گردنی او می‌شود. این سوند، در طول فرآیند پیوند، جهت شیمی درمانی، تزریق سایر داروها مثل آنتی بیوتیک‌ها، انتقال خون و پلاکت و آزمایش‌های خونی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  6. مدت زمان شیمی درمانی جهت پیوند آلوژنیک کاملاً همسان، حدود شش روز، پیوند اهدا‌کننده غیر مرتبط همسان هفت روز و برای پیوند نیمه همسان نه روز می‌باشد. پس از چند روز استراحت فرد اهدا‌کننده، سلول‌های بنیادی درست مثل انتقال خون از طریق سوند گردنی به بیمار منتقل می‌شوند.
  7. به دنبال شیمی درمانی و طی شدن بخش‌های پایانی پیوند، بیمار معمولاً، اشتهای خود را از دست داده و دچار اسهال می‌شود. در این زمان بیمار نیاز به انتقال خون و پلاکت پیدا می‌کند. تب مکرراً تکرا شده و از طریق تزریق آنتی بیوتیک از سوند گردنی، درمان صورت می‌گیرد.
  8. سلول‌های بنیادی، تقریباً پس از ده روز شروع به پیوند زدن می‌کنند. در این مرحله، علائم از دست دادن اشتها، اسهال و غیره معمولاً از بین می‌رود. با این حال، بیمار آماده است که پنج الی هفت روز دیگر از بیمارستان مرخص شود. زیرا در این مدت بایستی شمارش خون و میزان الکترولیت‌ها پایدار شده و همچنین تغذیه از راه دهان به میزان کافی خود برسد. از این رو، کل مدت اقامت در بیمارستان حدود یک ماه می‌باشد.
  9. زمانی که بیمار از نظر بالینی پایدار شد، از بیمارستان ترخیص شده و در هتل آپارتمان‌هایی همراه با خانواده خود مراقبت می‌شود. حمل و نقل برای کنترل‌های بالینی و تست‌های خونی فراهم بوده و یک مترجم برای بیماران بستری و سرپایی دردسترس می‌باشد.
  10. آنالیز مغز استخوان، معمولاً یک ماه پس از اولین روز پیوند صورت می‌گیرد. این بررسی جهت اطمینان از نبود بیماری و بررسی اینکه سلول‌ها متعلق به فرد اهدا‌کننده هستند انجام می‌گیرد.
  11. در صورت مشخص بودن وضعیت پایدار، بیماران به کشور خود باز می‌گردند. میانگین زمان تخمین‌زده شده از روز پذیرش تا تاریخ بازگشت، تقریباً دو الی سه ماه می‌باشد، اما این مدت زمان ممکن است به علت مشکلاتی از قبیل عفونت‌های پیش‌رونده، روند کند افزایش سلول‌های خونی و غیره تغییر کند.
  12. اگر مشکلاتی از قبیل عفونت وجود داشته باشد، و به درمان‌های استاندارد در کشور خود پاسخ ندهد، بیمار ممکن است برای مراقبت بیشتر به بیمارستان آلتونی‌زاده آجی‌بادم باز‌گردد.

چرا بیمارستان آلتونی‌زاده آجی‌بادم؟

خدمات در یک محیط استریل مطابق با استانداردهای بین‌المللی ارائه می‌شوند. کار منظم در مراکز مغز استخوان دارای اهمیت است. در صورت لزوم، پشتیبانی از تمامي بخش‌های مربوطه، مانند بخش مراقبت ويژه، جراحی عمومی، قلبی، نفرولوژی و گوش و حلق بینی، صورت می‌گیرد. سلول‌های بنیادی پیوند شده، در آزمایشگاه GMP گروه بهداشت و درمان آجی‌بادم تهیه می‌شوند. و تمامی سلول ها قبل از عمل پیوند از نظر سرزندگی، تعداد و فعالیت، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند.

  • پیوند‌های نیمه همسان در بیمارستان آجی‌بادم از طریق تخلیه سلول‌های تی، آلفا و بتا انجام می‌شود تا از این طریق، عوارض کشندگی ناشی از بیماری پیوند مقابل میزبان را کاهش دهد و از طرفی، میزان این تلفات را نیز کم کند.
  • همچنین سلول‌های CD19+ جهت اجتناب از عفونت کشنده EBV که پس از پیوند ایجاد می‌شود، تخلیه می‌گردند. این عمل همچنین از بیماری Lymhoproliferative ناشی از EBV جلوگیری می‌کند.
  • سلول بنیادی مزانشیمی، در کاهش بیماری پیوند مقابل میزبان، کمک در پیوند و افزایش سرعت عملکرد سیستم ایمنی در تمامی پیوند‌های آلوژنیک کمک می‌کند.
  • سلول‌های T اهدا‌کننده تخلیه شده از CD45Ra، به طور معمول به تمامی بیماران پیوند نیمه همسان به منظور افزایش ایمنی ضد ویروسی، تزریق می‌شوند.
  • سلول‌های T اختصاصی ویروس، به طور معمول مقاومت در برابر فعال شدن ویروس‌های CMV، EBV، BK، آدنوویروسها و هرپس سیمپلکس را فراهم می‌کنند.
  • بیمارستان آلتونی‌زاده آجی‌بادم از آخرین فناوری‌های پیوند استفاده می‌کند و با کمک یک تیم پیوند با‌تجربه، بالاترین فرصت بقای بیماران را فراهم می‌کند.
  • بیمارستان آلتونی‌زاده آجی‌بادم بسته‌های پیوند مقرون به صرفه را به موسسات ارائه می‌دهد و در مقایسه با اروپای غربی و ایالات متحده آمریکا بسیار رقابتی می‌باشد.